THƯ VIỆN TỈNH GIA LAI GIỚI THIỆU SÁCH NHÂN KỶ NIỆM 41 NĂM NGÀY GIẢI PHÓNG MIỀN NAM, THỐNG NHẤT ĐẤT NƯỚC (30/4/1975 - 30/4/2016)
Nhân kỷ niệm 41 năm ngày Giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2016), Thư viện tỉnh xin trân trọng giới thiệu đến bạn đọc bộ sách “Những sự kiện lịch sử Việt Nam từ 1945-2010” với 12 tập, được chia theo 12 tháng do nhóm tác giả Minh An, Bình An biên soạn; được Nhà xuất bản Thanh Niên ấn hành năm 2010 với khổ 21cm.

Đến với Lễ hội cầu mưa làng Rbai A-B, xã Ia Piat, huyện Phú Thiện
Tôi đến với Lễ hội cầu mưa làng Rbai A-B, xã Ia Piat, huyện Phú Thiện vào đợt nắng hạn lâu ngày, những ngày tháng tư cái nắng đổ lửa như thiêu đốt mọi thứ, tiết trời khô khốc, hanh hao theo suốt chúng tôi trong cuộc hành trình dự lễ. Cả làng như hòa mình vào ngày hội lớn, già trẻ lớn bé mỗi người một việc ríu rít chuyện trò vang cả một góc làng, và chúng tôi, những người khách phương xa đến cũng phấn khích và hồi hộp không kém để được “tận mục sở thị” chứng kiến lúc nghi thức lễ chính thức bắt đầu.

LỄ BỎ MẢ - MỘT SỐ HỆ LỤY CẦN QUAN TÂM
Lễ bỏ mả tiếng Bahnar gọi là Tuk bơ xat; Jrai gọi là Pơ Thi có nghĩa là “bỏ mộ” hay là “bỏ mả” là một trong những lễ hội lớn nhất và quan trọng nhất trong đời sống tình cảm, tinh thần, tâm linh cũng như xã hội, cá nhân, gia đình và cả cộng đồng. Lễ bỏ mả của người Bahnar, Jrai có những sắc thái văn hóa khác biệt với các dân tộc khác ở Tây Nguyên. Nhiều hoạt động nghệ thuật dân gian, như hát giao duyên, diễn xướng, đối đáp, tạc tượng, múa rối (Brưm Bram), múa xoang, đánh chiêng được diễn ra... Bên cạnh đó các tiến trình nghi thức lễ bỏ mả của người Bahnar, Jrai trong quan niệm thế giới thần linh của người Bahnar mang đậm tính tâm linh do đó có những nét văn hóa độc đáo cổ xưa cần được các thế hệ tham gia vào cùng với cộng đồng gìn giữ va bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của người Bahnar, Jrai trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Bên cạnh truyền thống tốt đẹp ấy không tránh khỏi một số hệ lụy sau lễ bỏ mả với những trăn trở khi bản thân được chứng kiến những cá nhân, gia đình, dòng họ sau lễ bỏ mả phải đối mặt với vô số điều lo lắng về vật chất, sức khỏe…

ĐỘC ĐÁO ĐÀN T’RƯNG CỦA NGƯỜI JRAI
Với người Tây Nguyên nói chung và người Jrai nói riêng, âm nhạc  là một nguồn cổ vũ lớn trong đời sống sinh hoạt hằng ngày. Trong kho tàng nhạc khí của Tây Nguyên, đàn T’rưng được xem như là một loại nhạc khí có âm thanh độc đáo vang lên những bản giao hưởng ngọt ngào mang đậm bản sắc núi rừng Tây Nguyên.
Cái tên “T’rưng” xuất phát từ tiếng Jrai, lâu ngày trở nên quen thuộc với mọi người. Đàn T’rưng được xếp vào loại nhạc cụ thân vang, do rất nhiều ống đàn hợp thành. Đặc biệt, những ống đàn này được làm từ những ống  lồ ô khô, có độ dài ngắn, to nhỏ khác nhau. Nhìn chung ống lồ ô có đường kính từ 3-4cm, dài từ 40-70 cm. 
 

ĐẶC SẮC LỄ HỘI QUÝ XUÂN CỦA NGƯỜI VIỆT VÙNG AN KHÊ
Trong đời sống tín ngưỡng và tâm linh của người Việt, đã từ lâu lễ cúng đình chiếm một vị trí rất quan trọng trong sinh hoạt làng xã. Đó là một nghi lễ thiêng liêng được tổ chức định kỳ hàng năm và diễn ra một cách khá trang nghiêm sùng kính. Đi đôi với lễ cúng đình, không thể thiếu hội làng truyền thống .
 

LỒ Ô TRONG ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI BAHNAR VÀ JRAI
Lồ ô ở Tây Nguyên nói chung và Gia Lai nói riêng được gọi rất nhiều tên gọi khác nhau nhưng câu gọi gần gũi nhất với người Bahnar, Jrai là Lồ ô nó thuộc họ tre nứa được mọc rất nhiều ở Tây Nguyên. Đối với người Bahnar, Jrai thì cây lồ ô không thể tách rời cuộc sống của họ. 

ĐÌNH TRONG TÍN NGƯỠNG THỜ THẦN THÀNH HOÀNG CỦA LƯU DÂN NGƯỜI VIỆT TRÊN ĐẤT GIA LAI
Thờ thần Thành hoàng là tín ngưỡng có từ lâu đời của người Việt, thể hiện đạo lý sống của hậu thế với bậc tiền bối vốn là những người có công với làng xóm, đất nước. Thần Thành hoàng là vị thần tối linh, có thể bao quát, chứng kiến toàn bộ đời sống của dân làng; bảo vệ, phù hộ cho dân làng có cuộc sống ấm no, hạnh phúc; với ý nghĩa đó từ lâu thần Thành hoàng đã có vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của người Việt ở mọi miền trên đất nước ta. Lưu dân người Việt đến Gia Lai từ cuối thế kỷ XVII đã tái lập tín ngưỡng thờ thần Thành hoàng với mong muốn được phủ hộ để có cuộc sống an cư lạc nghiệp, đồng thời tạo đức tin vượt qua những khó khăn, bất trắc khôn lường ở vùng đất mới. 

Lễ cầu mưa của đồng bào Jrai
Trong các nghi lễ của người Jrai, lễ hội cầu mưa là một trong những lễ hội quan trọng, là sự kiện mang ý nghĩa tâm linh, cầu mong thần linh cho mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no hạnh phúc. Hàng năm, cứ vào mùa trồng tỉa (khoảng tháng 4 dương lịch) người Jrai lại tiến hành lễ cầu mưa. Đây là một trong những nghi lễ nông nghiệp đặc trưng, tiêu biểu trong đời sống kinh tế cũng như văn hóa tinh thần của đồng bào Jrai, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Người Jrai trong khu vực ảnh hưởng của các Pơtao Apui (Vua Lửa) tin rằng nhờ “chiếc gươm thần” làm vật trung gian, Pơtao Apui là người duy nhất có thể liên hệ với thần linh để gọi mưa về tưới mát ruộng rẫy. Để chuẩn bị cho lễ hội cầu mưa, dân làng phải chuẩn bị đầy đủ các lễ vật như một ghè rượu, nến (nến se bằng sáp ong), gạo, muối và thịt được bày trang trọng trên một phên tre. Vào lễ, Tlăo đing (người cắm cần rượu phụ tá quan trọng nhất của Pơtao) ngồi hướng về phía lễ vật, cắm chiếc cần rượu cúng của Pơtao Apui vào ghè rượu, đầu cần xoay về phía người cắm. Khi việc chuẩn bị xong xuôi, Tlăo đing  xoay đầu cần về phía đối diện, cuối lạy ba lần rồi ra thắp nến. Pơtao Apui ngồi vào thế chỗ Tlăo đing, lạy ba lạy chào thần linh rồi dùng tay phải tự múc nước bằng chiếc chén đồng rồi rót vào ghè rượu. Trong khi tay phải rót nước, tay trái Pơtao luôn cầm lấy cổ tay phải – thể hiện lòng tôn kính của người cúng với thần linh. Vừa khấn, ông ta vừa lấy gạo trong tô vãi ra chiếu để mời Thần Núi, Thần Sông, Thần Gỗ, Thần Đá,… cùng về dự lễ. Rồi vẫn tay trái nắm cổ tay phải Pơtao ném ba lần ra phía trước. Mỗi lần ném thịt là một lần Pơtao đọc một điều cầu xin. Tiếp theo, Pơtao Apui hút rượu trong ghè, rót vào lòng bàn tay, trong tay có sẵn một miếng thịt gà, một miếng gan gà, một miếng sáp ong và một ít gạo.ư
 

ĐỘC ĐÁO HOA VĂN TRÊN THỔ CẨM CỦA NGƯỜI BAHNAR Ở GIA LAI
Gia Lai là quê hương của nhiều dân tộc thiểu số cùng chung sống, mỗi dân tộc đều có bản sắc văn hóa độc đáo rất riêng và thổ cẩm cũng vậy.Trong lịch sử tồn tại và phát triển của mình, người Bahnar  đã tạo ra những giá trị văn hóa đặc sắc, trong đó có nghề dệt thổ cẩm. Chỉ bằng một bộ khung gỗ và sa quay kéo sợi đơn giản nhưng qua sự khéo léo của các cô gái miền sơn cước đã tạo nên những tấm thổ cẩm phản ánh giá trị văn hóa, truyền thống đặc trưng.
 Về màu sắc trên thổ cẩm Bahnar thì màu đen được chọn làm màu nền chủ đạo kết hợp với các màu đỏ, trắng điểm thêm một ít màu vàng, xanh tạo ấn tượng mạnh mẽ nhờ sự tương phản. Mỗi màu sắc hoa văn thể hiện trên trang phục đều mang  ý nghĩa khác nhau theo quan niệm của người Bahnar. Màu đen thể hiện cho đất đai, sự sinh sôi nảy nở từ đất. Màu đỏ là màu của lửa tượng trưng cho sức sống, niềm đam mê và tình yêu. Màu trắng đại diện cho nét đẹp hồn nhiên, thanh khiết, khát vọng và ước mơ. Màu vàng biểu hiện của ánh sáng mặt trời là sự kết hợp hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Màu xanh là màu của trời, màu của lá cây là niềm tin, hy vọng vào cuộc sống. Mỗi màu sắc lại đan xen với nhau tạo sự tương phản tinh tế, độc đáo đem lại vẻ huyền bí và quyền lực hơn cho trang phục
 

Tôi và Pơ thi
Người Jrai chiếm số dân hơn 30% số lượng dân cư trong cộng đồng các dân tộc tại tỉnh Gia Lai. Họ có nền văn hóa truyền thống đặc sắc thể hiện qua âm nhạc, văn học dân gian, trang phục, nhạc cụ, kiến trúc, ẩm thực và đặc biệt là lễ hội. Theo nhà nghiên cứu văn hóa Đặng Nghiêm Vạn hiện người Jrai chia 5 nhóm phân bố rải rác theo khu vực trong tỉnh gồm: Nhóm Jrai Chor sinh sống ở khu vực thung lũng lòng chảo Cheo Reo tại các huyện Ia Pa, Ayun Pa; Nhóm Jrai Hdrung (tên một ngọn núi lửa đã tắt, núi Hàm Rồng) cư trú ở khu vực Đông Bắc TP.Pleiku, các huyện Chư Păh, nửa huyện Chư Prông và Tây huyện Đăk Đoa; Nhóm Jrai Aráp ( Aráp tên con voi 4 ngà trong một câu chuyện huyền thoại) cư trú tại vùng phía Bắc Pleiku và huyện Chư Păh tiếp giáp với khu vực cư trú của người Bahnar; Nhóm Jrai Mthur chủ yếu sống ở huyện Krông Pa tiếp giáp với người Ê Đê và người Chăm; Nhóm Jrai Tbuăn (Tbuăn là chỉ vùng Jrai có người nghèo khó) sinh sống chủ yếu ở Chư Prông và Đức Cơ dọc biên giới Việt Nam – Campuchia, dọc sông Sê San... Người Jrai có nhiều nghi lễ về nông nghiệp và vòng đời, trong nghi lễ vòng đời thì tang ma là một nghi lễ quan trọng do vậy nó được tổ chức khá tốn kém. Với người Jrai, chết không có nghĩa là hết mà là về với thế giới bên kia, về với ông bà tổ tiên. Người Jrai quan niệm rằng con người sống có linh hồn (bơngat). Vậy nên trong đời người có nhiều tập tục liên quan đến sự sống đặc biệt là ma chay. Người chết là do hồn bị yang (thần linh) bắt nhốt. Lúc đau ốm phải tìm thầy cúng đi tìm hồn về trả lại cho người sống. Khi sống, con người gắn bó với gia đình, họ hàng, plơi. Khi chết, con người phải về sống ở thế giới atâu (làng ma) để có thể tái sinh thành kiếp khác. Khi chết, thân xác bị hư nát, tiêu hủy thì hồn vẫn tồn tại. Khi chết, linh hồn sẽ biến thành ma (atâu). Atâu cũng có buôn làng, nhà cửa, cũng cần được ăn uống sinh hoạt như trên trần gian. Vậy nên người sống phải chia của và cũng cần tái tạo nhiều thứ như trong đời sống thật. Bởi vậy ma chay được tiến hành nhiều nghi lễ phức tạp, gắn với phong tục tập quán như Lễ bỏ mả (pơ thi). Đây là môi trường để thể hiện và duy trì các loại hình văn hóa  dân gian như múa, văn học, âm nhạc, nghệ thuật tạo hình, kiến trúc ... Tôi vừa được anh kết nghĩa nghệ nhân tạc tượng gỗ dân gian Rơ Lan Mít người Jrai Tbuăn làng Klă, xã Ia Kly huyện Chư Prông gọi về dự một lễ pơ thi (bỏ mả) khá lớn của dòng họ vợ anh. Lễ bỏ mả lần này tiễn biệt 9 người nằm dưới mộ, họ chết ở nhiều thời điểm khác nhau, chôn chung trong một nhà mả nhưng đến bây giờ dòng họ mới có khả năng góp công, góp của làm lễ chia tay. Lễ bỏ mả là nghi lễ cuối cùng trong vòng đời con người, lễ này có thể tiến hành sớm nhất là một năm kể từ ngày người trong gia đình mất, thông thường người Jrai bỏ mả sau 3 năm hoặc lâu hơn tùy theo điều kiện kinh tế của gia đình. Lễ bỏ mả được coi là đỉnh điểm của mùa lễ hội ở Tây Nguyên, đây là lúc người chết được hồi sinh, người sống được giải phóng và là một chuỗi ngày của trình diễn nghệ thuật truyền thống và ẩm thực dân gian độc đáo. Sau lễ này người sống sẽ không qua lại thăm viếng chăm sóc nhà mồ nữa, sẽ bỏ dứt mồ để hồn người chết về hẳn với tổ tiên ở làng ma và người sống tiếp tục vui sống cuộc đời trần thế. Người Jrai quan niệm để người chết an lòng, thanh thản ra đi người sống phải làm lễ bỏ mả với tất cả khả năng vật chất, tinh thần mà gia đình, dòng họ và cộng đồng có thể có được. Lễ bỏ mả ở làng Klă năm nay dòng họ Rơ Lan đập 14 bò, 2 trâu và nhiều heo lớn/nhỏ, nhà mồ được xây sửa lại sạch đẹp, dọc bên phải nhà mồ được trang trí một hàng tượng gỗ người cao từ 1m -1m5, sơn màu, đủ kiểu dáng, nét biểu cảm sinh động, nhà mồ này không dựng cột klao, kut, giá cúng làm khá đơn giản do bây giờ gỗ hiếm. Những người thân đã chia của cho người chết đủ đầy từ quần áo, khố, váy, gùi, bầu nước, ché, rựa, nồi... Theo phong tục, mỗi người chết được cúng một con trâu/bò, gà sống, cơm lam, gan, thịt thăn của heo, trâu, bò cắt nhỏ đút trong ống lồ ô và nhiều thứ vật dụng sinh hoạt khác, phía bên ngoài, trước mỗi đầu mộ đều đặt tượng gỗ, trồng cây chuối, cây dứa, mía và cây pơ lang... Họ tin rằng, khi nhà mồ theo thời gian nắng mưa khắc nghiệt hoang tàn, sụp đổ thì những cây cối được trồng kia sẽ lớn lên, là dấu hiệu để nhận biết đó là nơi an nghỉ của ông bà tổ tiên mình. 

Displaying results 31-40 (of 89)
 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 
bieutuongdulich-(2).png




Copyright © 2012 Bản quyền thuộc về Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai
Phát triển bởi Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Gia Lai.
Chịu trách nhiệm: Phan Xuân Vũ - Giám đốc Sở, Trưởng Ban biên tập
Điện thoại:  0269.3824399  -  Fax:  0269.3715058
Email: vhttdlgialai@gmail.com (nhận tin bài)
hoặc svhttdl@gialai.gov.vn (nhận công văn)
Giấy phép số: 06/GP-TTĐT Ngày 01 tháng 7 năm 2016  của Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Gia Lai.