HƠMON (SỬ THI) CỦA NGƯỜI BAHNAR ĐƯỢC CÔNG NHÂN DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ QUỐC GIA
Ngày 19 tháng 12 năm 2014, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 4205/QĐ-BVHTTDL công bố Danh mục 26 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Danh sách này có đủ các loại hình: ngữ văn dân gian, lễ hội truyền thống, nghề thủ công truyền thống, nghệ thuật trình dân gian, tập quán xã hội và tín ngưỡng. Các di sản văn hóa phi vật thể trên được đánh giá có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đông đảo người dân, nổi bật trong 26 di sản văn hóa phi vật thể lần này có: Hơmon (Sử thi) của người Bahnar tỉnh Gia Lai; Khan (Sử thi) của người Ê Đê (tỉnh Đăk Lăk); Hơmon (Sử thi) của người Ba Na - Rơ Ngao (tỉnh Kon Tum); Khan (Sử thi) của người Ê Đê (tỉnh Đăk Lăk)…
Theo Quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp nơi có di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong phạm vi nhiệm vụ và quyền hạn của mình, thực hiện việc quản lý nhà nước đối với di sản văn hóa phi vật thể trong Danh mục theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.

CỒNG CHIÊNG TÂY NGUYÊN VÀ KHÔNG GIAN VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG
Những năm gần đây, văn hóa cồng chiêng ở Tây Nguyên có nhiều dấu hiệu khởi sắc. Sự trỗi dậy kỳ diệu của âm thanh cồng chiêng làm cho những người quan tâm đến văn hóa truyền thống Tây Nguyên khấp khởi vui mừng. Nhưng đằng sau niềm vui ấy, câu hỏi tiếng cồng chiêng ấy vang lên ở đâu, lúc nào, để làm gì…? vẫn quay về khi có thời cơ. Làm thế nào để giữ được cho cồng chiêng Tây Nguyên không gian văn hóa truyền thống đã làm nên nét độc đáo nhất của di sản này vẫn là câu hỏi lớn đặt ra.

An Khê Đình – Diện mạo mới
An Khê Đình (đình trong) xây dựng theo kiến trúc cổ truyền, tiền đường hậu tẩm. Xét theo thời gian, đình hẳn là “anh cả” của quần thể “Khu di tích lịch sử Tây Sơn Thượng đạo-căn cứ địa buổi đầu của phong trào nông dân Tây Sơn (1771-1773). Ngôi tiền đường có ba gian hai chái, hậu tẩm có một gian hai chái, hội đủ sáu vày kèo, tám cây quyết, tám cây đấm và bốn mươi cây cột. Gia nguyên, đỉnh chốt của ngôi đình được 6 bộ cối chày thon thả nâng cao và an tọa trên lưng sáu cây trính ba lá uốn cong, kèo nhất đoạn tạc đầu lân đuôi cá, năm gian bàn khoa cải tiến, ngưỡng cửa xoi chỉ lá sen, ngạch cửa xoi chỉ trái cốc… Tất cả các hạng mục gỗ đều toát lên nước sơn màu gụ màu vàng óng, hoặc màu hồng thẫm bóng ngời ngời. Mái ngói vảy nóc đúc lưỡng long tranh châu, nền và sân lát gạch Bát Tràng…Tương truyền: Đình dựng trên một khoảng rừng rậm rạp, tự cung cấp gỗ cho đình. Ban đầu đình cất bằng tranh tre nứa lá và trải qua nhiều cuộc trùng tu. Đến thời Tam kiệt nhà Tây Sơn dựng cờ tụ nghĩa thì đình lọt thỏm trong tâm điểm có hai lớp tre dày và hào nước sâu che chắn bao bọc, vốn là nơi hội họp của bộ chỉ huy nhà Tây Sơn. Thời nhà Nguyễn đã ra lệnh triệt hạ ngôi đình. Và để chứng tỏ “Đất vua chùa làng”, Gia Long huấn dụ chức dịch địa phương xây lại ngôi đình trên nền móng ngày xưa, mái lợp ngói vảy. Khi giặc Pháp đặt nền đô hộ trên cả nước, thì nhiều cơ sở đình, chùa bị đốt phá. Và đình An Lũy chịu chung số phận, đành dời những gì có thể về An Khê trường. Một thời gian dài, đình An Lũy bỏ hoang phế, vùng đất thiêng ấy không có dân cư, vườn đình thành rừng, vượn khỉ tụ về phá phách lâu dần mái dột tường long. Sau Cách mạng Tháng Tám, dân làng mới có dịp về sửa sang lại và lợp mái tôn.
Được Nhà nước quan tâm đặc biệt, cùng với các hạng mục trong quần thể khu di tích lịch sử Tây Sơn Thượng đạo, An Khê Đình (đình An Lũy) được trùng tu năm 2006. (Theo Quốc Thành –Gia Lai online Thứ Sáu, 15/01/2010). 

LÊN GIA LAI VUI HỘI LỄ ĂN CỐM MỚI CỦA NGƯỜI BAHNAR ROH
Tháng 11 ở Tây Nguyên nói chung và ở tỉnh Gia Lai nói riêng, với những đồi hoa vàng rực màu dã quỳ báo hiệu sự giao mùa. Thời điểm mùa mưa kết thúc, chuyển sang mùa khô. Đây cũng là thời điểm khởi đầu của mùa lễ hội Tây Nguyên. Trong đó có lễ mừng lúa mới hay còn gọi là Lễ ăn cốm mới của người Bahnar rất phổ biến tại huyện KBang ở phía đông Trường Sơn.
Cùng với giọt nước, nương rẫy cũng là một bộ phận không thể thiếu trong văn hóa truyền thống đối với các cộng đồng cư dân Tây Nguyên. Trước mùa mưa, đồng bào phải phát quang và làm sạch đất. Chờ mùa mưa xuống, những hạt giống được gieo sẽ nảy mầm …Sau một mùa mưa dài sáu tháng, cuối tháng 10 người Tây Nguyên sẽ tiến hành thu hoạch thành quả lao động của mình, đó là những hạt lúa vàng óng, trĩu bông, những trái bắp, chùm kê mẩy hạt.
           Người Bahnar tin rằng, có được những thành quả ấy, không chỉ nhờ người Bahnar chăm chỉ, mà còn nhờ các thần linh cho mưa thuận, gió hòa, nhờ ông bà tổ tiên hết lòng giúp đỡ, vì vậy, trước khi ăn lúa mới, họ phải làm lễ tạ ơn các Yang, Atâu bằng một lễ hội được coi là nghi lễ quan trọng nhất trong các nghi lễ nông nghiệp, đó là lễ Ăn mừng Cốm mới (Jok kơ sa mok).
Theo phong tục của người Bahnar Roh, những nghi lễ mừng lúa mới- hay nói đúng hơn là nghi lễ trong thời kỳ thu hoạch- không phải là một lễ hội đơn lẻ mà gồm một hệ thống với 2 bước:
- Bước thứ nhất là lễ cúng tại gia đình (có tên gọi là Sơ măh sa mok đong);
- Bước thứ hai là lễ cúng của cộng đồng được thực hiện tại nhà rông của làng. Lễ này được gọi là sơmăh sa mok rung (Cúng tại nhà rông)

NHÀ RÔNG TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN CỦA ĐỒNG BÀO JRAI TẠI TÂY NGUYÊN
Tây Nguyên - vùng đất đỏ bazan trải rộng trên năm tỉnh: Gia Lai, Đắc Lắc, Kom Tum, Đắc Nông, Lâm Đồng; với những cánh rừng bạt ngàn, những dãy núi trùng điệp và những thác nước hùng vĩ ngày đêm ngày tuôn chảy không dứt. Tây Nguyên với nhiều tộc người cùng chung sống gắn bó đoàn kết tạo nên sức mạnh, vượt qua khó khăn, xây dựng mảnh đất cao nguyên giàu đẹp. Văn hoá các tộc người Tây Nguyên là mảng màu đặc sắc trong nền văn hoá các dân tộc Việt Nam; trong đó, nhà Rông được xem như biểu tượng văn hoá, tín ngưỡng, tâm linh của các tộc người nơi đây.

LẦN ĐẦU TIÊN XÉT TẶNG “NGHỆ NHÂN ƯU TÚ” TRONG LĨNH VỰC DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Ban hành Kế hoạch xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể lần thứ Nhất - năm 2015;  Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Cơ quan thường trực) cũng đã tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh thành lập Hội đồng  và quy chế hoạt động của Hội đồng xét tặng danh  hiệu “Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực DSVHPVT cấp tỉnh; đồng thời ra Thông báo gửi các huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tiến hành lập hồ sơ “Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. 

CHƯƠNG TRÌNH thực hiện Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XI) “về xây dựng và phát triển văn hóa, con ngưòi Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triến bền vững đất nước”

TỈNH ỦY GIA LAI                                                                  ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM 
              Số 77-CTr/TU                                                                   Pleiku, ngày 17 tháng 9 năm 2014
 

CHƯƠNG TRÌNH
thực hiện Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XI) “về xây dựng và phát triển văn hóa, con ngưòi Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triến bền vững đất nước”

 

Ngày 09 tháng 6 năm 2014, Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) đã ban hành Nghị quyết số 33-NQ/TW “về xâỵ dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”. Xuất phát từ tình hình thực tiễn của tỉnh, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh (khoá XIV) xây dựng Chương trình thực hiện như sau:

 


GIỚI THIỆU MỘT SỐ LUẬT TỤC CỦA NGƯỜI BAHNAR ROH
I. GIỚI THIỆU CHUNG
Luật tục của người Bahnar hay còn gọi là phong tục tập quán của người Bahnar. Người Bahnar ở Mang Yang sống thành từng làng, “làng” trong tiếng Bahnar gọi là “pơlei”. Trong làng có Hội đồng già làng và các hộ gia đình sống đan xen trong một cộng đồng. Ngày nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng. Trong cộng đồng làng, ngoài Hội đồng già làng ra, còn có Ban nhân dân thôn điều hành mọi công việc về phát triển kinh tế, văn hoá xã hội, an ninh chính trị của làng. Ngoài Ban nhân dân thôn ra làng còn có chi bộ Đảng; các ban ngành đoàn thể; các chi hội; chi đoàn…
Hội đồng già làng đóng vai trò hết sức quan trọng trong cộng đồng làng. Họ là những người có uy tín trong làng thuộc các dòng họ lớn và được cộng đồng làng tín nhiệm đề cử. Nhiều già làng được đề cử theo dòng họ lớn trong làng. Trong Hội đồng già làng có khoảng trên dưới 10 người tuỳ theo làng lớn hay nhỏ. Họ được dân làng coi như một “Luật gia”. Nhiệm vụ của Hội đồng già làng chuyên xét xử các vụ việc trong làng như: trộm cắp, quậy phá, quan hệ tình dục, hôn nhân gia đình, tranh chấp đất đai, nhà cửa…
Luật tục của làng đa dạng, phong phú, bao gồm các hủ tục, quy định do Hội đồng già làng đặt ra và được nhân dân đồng tình ủng hộ. Nhiều Luật tục mang tính tích cực, nhưng cũng nhiều Luật tục còn mang tính áp đặt khiến cho nhiều gia đình bị xử oan, nhiều hủ tục gây phiền hà, tốn kém cho nhân dân, nhiều hủ tục mang tính dị đoan… Ngày nay những Luật tục mang tính tích cực đã được áp dụng vào việc xây dựng Hương ước, Quy ước của làng. Những Luật tục mang tính hủ tục lạc hậu đang dần dần được xoá bỏ.
 

THUỐC THƯ – MỘT TRONG NHỮNG TẬP TỤC LẠC HẬU CỦA NGƯỜI BAHNAR
Người Bahnar có một tập tục vô cùng lạc hậu mà từ xưa cho tới ngày nay vẫn chưa xóa bỏ được. Họ tin trong thế giới trần gian vẫn còn những điều bí ẩn mà được thần linh (Yang) ban cho một vài người có phép lạ, có một loại cây thuốc để yểm bùa (Thư) làm cho người, gia súc bị bệnh mà chết, hay chết đột tử...

ĐI TÌM SỰ TÍCH NÚI HÀM RỒNG
Theo khảo sát bước đầu của tôi, trong văn hóa truyền thống Tây Nguyên, rồng không phải là một biểu tượng của quyền lực hay liên quan đến vẻ đẹp, sự trường cửu. Do đó, Hàm Rồng là một danh từ ít có khả năng thuộc về vốn từ vựng cổ của người dân tộc thiểu số Tây Nguyên, cụ thể là thuộc kho từ của đồng bào Jrai, Bahnar nơi trái núi này tọa lạc…

Displaying results 51-60 (of 89)
 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 
bieutuongdulich-(2).png




Copyright © 2012 Bản quyền thuộc về Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai
Phát triển bởi Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Gia Lai.
Chịu trách nhiệm: Phan Xuân Vũ - Giám đốc Sở, Trưởng Ban biên tập
Điện thoại:  0269.3824399  -  Fax:  0269.3715058
Email: vhttdlgialai@gmail.com (nhận tin bài)
hoặc svhttdl@gialai.gov.vn (nhận công văn)
Giấy phép số: 06/GP-TTĐT Ngày 01 tháng 7 năm 2016  của Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Gia Lai.